Cách quản lý bệnh do nấm Phytophthora sp. gây hại trên sầu riêng

bởi: info@minhlongagro.com 18 Tháng 12, 2025

Bệnh do Phytophthora sp. (phổ biến nhất là Phytophthora palmivora) là một trong những bệnh nấm nguy hiểm nhất ở cây sầu riêng, tấn công rễ, thân, lá và trái, gây thối rễ, xì mủ thân, thối trái, cháy lá, ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng suất và chất lượng sầu riêng.

Điều kiện phát triển bệnh.

Bệnh Phytophthora trên sầu riêng phát sinh và gây hại mạnh khi có sự kết hợp của các điều kiện sau:

Thời tiết: Bệnh phát triển mạnh trong mùa mưa, khi ẩm độ không khí cao.
Đất đai: Đất thoát nước kém, bị oi nước, thiếu oxy vùng rễ.
Cây trồng: Bộ rễ suy yếu, sức đề kháng giảm, dễ bị nấm xâm nhiễm.
Tác nhân gây bệnh: Phytophthora spp. tồn tại lâu trong đất và lây lan nhanh theo nước.

2. Chu trình gây bệnh của nấm Phytophthora spp.

Chu trình gây bệnh của nấm Phytophthora spp. (Michael A. Ellis)

Chu trình gây bệnh của Phytophthora spp. gồm hai chu kỳ: (i) chu kỳ trong đất, xảy ra khi đất ngập hoặc bão hòa nước, tạo bào tử động làm nguồn nhiễm ban đầu; và (ii) chu kỳ trên cây, trong điều kiện ẩm, nấm xâm nhiễm qua vết thương, phát triển trong gốc thân và tiếp tục tạo nguồn bệnh thứ cấp.

**3. Các bệnh do nấm Phytophthora sp. gây hại trên sầu riêng.**

a. Bệnh thối gốc chảy nhựa thân

Bệnh thối gốc, chảy nhựa thân sầu riêng do nấm Phytophthora spp. (phổ biến nhất là Phytophthora palmivora) gây ra, là một trong những bệnh nguy hiểm và phổ biến nhất trên cây sầu riêng, đặc biệt trong điều kiện mưa nhiều và đất thoát nước kém.

Bệnh thường xuất hiện ở phần gốc thân, cổ rễ, nơi tiếp giáp giữa thân và mặt đất. Triệu chứng ban đầu là vết bệnh sậm màu, ẩm ướt, sau đó chảy nhựa màu nâu sẫm hoặc nâu đỏ ra ngoài vỏ thân. Khi cạo lớp vỏ bị bệnh, mô bên trong có màu nâu đen, thối nhũn, ranh giới giữa mô bệnh và mô khỏe khá rõ.

Trong điều kiện ẩm độ cao, nấm phát triển mạnh, vết bệnh lan dọc thân hoặc lan xuống rễ, làm phá hủy mô dẫn, khiến cây sinh trưởng kém, lá vàng, rụng lá, suy kiệt và có thể chết nếu không được xử lý kịp thời. Bệnh thường phát sinh mạnh trong mùa mưa, trên các vườn có đất bị oi nước, úng kéo dài hoặc cây bị tổn thương cơ giới ở gốc thân.

b. Cháy lá

Bệnh cháy lá trên cây sầu riêng do nấm Phytophthora spp. (chủ yếu là Phytophthora palmivora) gây ra, thường xuất hiện đồng thời hoặc kế tiếp với bệnh thối gốc, chảy nhựa thân, đặc biệt trong điều kiện mưa nhiều, ẩm độ cao và vườn kém thông thoáng.

Triệu chứng ban đầu xuất hiện trên lá non hoặc lá bánh tẻ dưới dạng đốm nhỏ màu nâu sẫm hoặc nâu đen, thường bắt đầu từ mép lá hoặc chóp lá. Các vết bệnh nhanh chóng lan rộng, không có ranh giới rõ, làm phần mô lá bị cháy khô, sẫm màu, sau đó lá héo và rụng sớm. Trong điều kiện ẩm ướt kéo dài, mặt dưới lá có thể xuất hiện lớp mốc mịn do sự phát triển của nấm.

Bệnh phát triển mạnh trong mùa mưa, khi nước mưa mang theo bào tử nấm từ đất hoặc từ các bộ phận cây bị bệnh bắn lên tán lá. Khi bệnh nặng, hiện tượng rụng lá hàng loạt xảy ra, làm giảm diện tích quang hợp, cây suy yếu, ảnh hưởng gián tiếp đến sinh trưởng, ra hoa và đậu trái.

c. Thối trái

Triệu chứng ban đầu là đốm nhỏ màu nâu sẫm hoặc nâu đen xuất hiện trên vỏ trái, thường tại vị trí tiếp xúc trực tiếp với nước mưa, đất bắn lên hoặc nơi vỏ trái bị trầy xước. Vết bệnh nhanh chóng lan rộng, không định hình, làm mô vỏ và mô thịt bên trong bị thối mềm, có mùi hôi nhẹ. Trong điều kiện ẩm ướt, trên bề mặt vết bệnh có thể xuất hiện lớp mốc trắng mịn – đặc trưng cho sự phát triển của nấm Phytophthora.

Khi bệnh phát triển nặng, trái bị rụng sớm hoặc thối hoàn toàn, làm giảm nghiêm trọng năng suất và chất lượng thương phẩm. Bệnh thối trái thường có mối liên hệ chặt chẽ với bệnh thối gốc, chảy nhựa thân và cháy lá, do nguồn nấm tồn tại sẵn trong đất và lây lan mạnh theo nước mưa.

d. Thối rễ

Bệnh thối rễ sầu riêng do nấm Phytophthora spp. gây ra là một trong những bệnh nguy hiểm và phổ biến, thường phát sinh trong điều kiện đất ẩm kéo dài, thoát nước kém hoặc vườn bị ngập úng. Nấm tồn tại trong đất và xâm nhập chủ yếu qua rễ non, đặc biệt khi rễ bị tổn thương cơ giới hoặc suy yếu.

Triệu chứng điển hình là hệ rễ bị thối nâu đến đen, mô rễ mềm nhũn, dễ đứt, làm giảm nghiêm trọng khả năng hút nước và dinh dưỡng của cây. Trên mặt đất, cây bị bệnh thường biểu hiện sinh trưởng kém, lá vàng, héo rũ vào ban ngày, rụng lá và rụng trái, trường hợp nặng cây có thể chết nhanh.

Bệnh thối rễ thường đóng vai trò là nguồn phát sinh ban đầu, tạo điều kiện cho nấm Phytophthora tiếp tục lan lên cổ rễ và thân, gây ra bệnh thối gốc, chảy nhựa thân và các triệu chứng trên tán. Do đó, việc quản lý tốt bệnh thối rễ có ý nghĩa quan trọng trong phòng ngừa tổng hợp các bệnh do Phytophthora spp. trên sầu riêng.

4. Biện pháp quản lý.

a. Biện pháp canh tác

Thiết kế vườn thoát nước tốt, lên liếp cao, đào mương thoát nước chủ động trong mùa mưa; tránh để đất bị úng hoặc “oi” nước kéo dài.
Không trồng quá dày, tỉa cành tạo tán thông thoáng, giảm ẩm độ trong tán cây.
Bón phân cân đối N–P–K, tăng cường phân hữu cơ hoai mục và các chế phẩm cải tạo đất nhằm nâng cao sức chống chịu của cây.
Hạn chế gây tổn thương cơ giới ở gốc, thân và rễ – các vết thương này là cửa ngõ xâm nhiễm của nấm bệnh.

b. Biện pháp vệ sinh vườn

Thường xuyên thu gom và tiêu hủy lá, trái bị bệnh rụng dưới gốc nhằm giảm nguồn nấm tồn lưu trong vườn.
Khi phát hiện cây bị bệnh thối gốc, chảy nhựa thân, cần cạo sạch mô bệnh, xử lý vết bệnh và giữ vùng gốc khô ráo.
Khử trùng dụng cụ cắt tỉa khi sử dụng cho nhiều cây để tránh lây lan mầm bệnh.

c. Biện pháp hóa học

Trong quản lý các bệnh do Phytophthora spp. trên sầu riêng như thối gốc chảy nhựa thân, thối rễ, cháy lá và thối trái, việc sử dụng thuốc hóa học đúng cách đóng vai trò quan trọng nhằm khống chế nhanh nguồn nấm gây bệnh và hạn chế lây lan. Trong đó, Jepway 40SC (Minh Long Agro) được xem là giải pháp hiệu quả và linh hoạt, phù hợp cho cả xử lý phòng và trị bệnh.

Jepway 40SC có thể được áp dụng đồng thời bằng nhiều hình thức, giúp kiểm soát bệnh trên nhiều bộ phận khác nhau của cây:

Phun tán – phòng và trị bệnh cháy lá, thối trái:
Pha 20 ml/bình 20 lít nước hoặc 200 ml/phuy 200 lít, phun đều tán lá và trái nhằm ngăn chặn bào tử nấm xâm nhiễm trong điều kiện mưa ẩm kéo dài.
Xử lý thối gốc, chảy nhựa thân (cạo vỏ – quét thuốc):
Khi phát hiện vết bệnh, tiến hành cạo sạch mô vỏ bị bệnh đến phần mô khỏe, để khô bề mặt, sau đó quét trực tiếp Jepway 40SC lên toàn bộ vùng vết bệnh. Phương pháp quét giúp hoạt chất tiếp xúc trực tiếp với mô nhiễm nấm, cho hiệu quả xử lý cao và nhanh. Có thể lặp lại sau 7–10 ngày nếu vết bệnh còn tiến triển.
Xử lý thối rễ:
Kết hợp tưới gốc theo liều khuyến cáo nhằm kiểm soát nguồn nấm tồn tại trong đất và vùng rễ, hạn chế tái nhiễm.

Thời gian cách ly của Jepway 40SC là 5 ngày, phù hợp sử dụng trong nhiều giai đoạn sinh trưởng của cây sầu riêng. Việc sử dụng Jepway 40SC cần tuân thủ nguyên tắc đúng liều lượng, đúng thời điểm và kết hợp với các biện pháp canh tác – vệ sinh vườn, nhằm nâng cao hiệu quả quản lý bệnh và tính bền vững lâu dài.